Familie Kok wil omroep vervolgen wegens smaad

'NCRV heeft selectief spijt'

Jan van Klinken, Friesch Dagblad 24 november 2001

De uitzending kwam voor de familie Kok als een donderslag bij heldere hemel. Een van de gezinsleden zou volgens de documentaire 'Verborgen Moeders' ernstig zijn misbruikt. Nu, anderhalf jaar later, achtervolgt het programma hen nog steeds. Rob Kok: "Er is gezegd dat de wereld na 11 september niet meer hetzelfde is. Maar onze wereld was al eerder veranderd."

De NCRV bood enige weken geleden ds. G. Broere en zijn gezin excuses aan voor de documentaire Verborgen Moeders, die vorig jaar juni op de buis te zien was. Een dochter van de hervormde predikant vertelde in die uitzending dat haar vader haar zwanger had gemaakt en tot abortus gedwongen. Anderhalf jaar na de uitzending moest de omroep erkennen dat de beschuldigingen onterecht waren.

De Noord-Hollandse familie Kok nam met gemengde gevoelens kennis van het bericht. De 45-jarige Rob Kok: "Natuurlijk zijn we blij voor ds. Broere dat hij eerherstel heeft gekregen. Wij weten als geen ander wat hij heeft meegemaakt. Dat de NCRV heeft gerectificeerd is een belangrijke stap. Maar wij hebben nog niets gehoord. De omroep doet half werk. Waar blijft onze rehabilitatie?"

Medium

Tien jaar geleden hoorde Kok voor het eerst dat zijn zus Annemarie naar haar zeggen misbruikt was. Nadat ze was getrouwd en zich in Friesland had gevestigd, kreeg ze psychische klachten. Ze consulteerde de ene therapeut na de andere, onder wie een paranormaal medium en iemand die met hypnose werkte. De uitkomst van deze sessies was dat Annemarie de oorzaak van haar lijden moest zoeken in seksueel misbruik tijdens haar jeugd. Ze zou haar herinneringen verdrongen hebben. Met de therapeuten haalde ze de vermeende trauma's naar de oppervlakte.

Het was buitengewoon schokkend. Annemarie zou vanaf haar twaalfde jaar vier keer zwanger zijn geweest. Haar kinderen zouden ritueel zijn gedood of aan onbekenden verkocht. Vooral haar vader zou hierin de hand hebben gehad, maar ook haar broers hadden meegedaan.

Eerst stuurde ze haar familie brieven waarin ze zich beklaagde over het liefdeloze gezin waarin ze was opgegroeid. Spoedig volgden veel ernstiger beschuldigingen. De familie reageerde verbijsterd. Het kon eenvoudig niet waar zijn. Zelfs als ze maar één keer zwanger was geweest, moest iemand dat hebben opgemerkt. Niemand had haar ooit met een dikke buik gezien. Ook zou het de leraren op school moeten zijn opgevallen. Maar niets van dat alles. Er ontstond een niet meer te dichten kloof. Jarenlang hoorde de familie niets meer van Annemarie.

Het was vorig jaar zomer dat Rob Kok een telefoontje kreeg van zijn broer. Die had op de televisie de stem van Annemarie gehoord in de aankondiging van de documentaire Verborgen Moeders. Recht voor de camera vertelde Annemarie dat ze moeder was van vijf kinderen.

Nietsvermoedend

In Verborgen Moeders was de achterzijde van het huis te zien waarin het misbruik zich zou hebben voorgedaan. Documentairemaker Thom Verheul was samen met Annemarie door het dorp gereden waar ze was opgegroeid. Geen enkele moeite was genomen om de beelden onherkenbaar te maken. Ook kwamen twee rechercheurs van de politie in Alkmaar aan het woord bij wie Annemarie aangifte had gedaan. Zij gaven aan dat ze geloof hechtten aan haar verhaal.

Rob Kok was met stomheid geslagen. "Ik trilde over mijn hele lichaam," herinnert hij zich die momenten. "Dat mijn zus die beschuldigingen zomaar voor de televisie mocht uiten zonder dat er onderzoek was gedaan en zonder dat ons om commentaar was gevraagd, dat kon toch niet waar zijn? En dan te bedenken dat mijn moeder van 76 nietsvermoedend thuis voor de buis zat. Het is niet in woorden uit te drukken hoe hard die uitzending aankwam."

Vanaf die dag is hun leven veranderd. "Er is gezegd dat de wereld na 11 september niet meer hetzelfde is. Maar onze wereld was al eerder veranderd, namelijk op 26 juni vorig jaar."

Aangifte

De uitzending over Annemarie Kok maakte deel uit van een tweeluik waarin ook Jacqueline Broere haar relaas deed. Op de NCRV daalde vanuit de media een regen van kritiek neer. Als journalistiek product rammelde Verborgen Moeders aan alle kanten, zo was de algemene conclusie. Maar daarmee hadden de betrokken families nog geen eerherstel. Voor ds. Broere kwam dat pas deze week, de familie Kok moet nog geduld hebben.

Anders dan ds. Broere begon de familie Kok geen civiel proces, maar deed ze aangifte wegens smaad, zowel tegen Annemarie als tegen de NCRV. Dat gebeurde op aanraden van de Alkmaarse advocaat mr. Chris Veraart. Hij is gespecialiseerd in valse beschuldigingen, met name op het gebied van incest.

De justitiële procedure had heel wat voeten in de aarde. Probleem was dat Annemarie in de uitzending in het midden liet wie de schuldigen waren. Daardoor kon de recherche in eerste instantie weinig uitrichten. Dat veranderde toen duidelijk werd dat haar vader wel degelijk was genoemd, namelijk in de aankondiging van de uitzending en in de zogeheten promo na afloop van het eerste deel van de documentaire.

Vanaf dat moment kwam justitie in actie. Zowel documentairemaker Verheul als NCRV-stafleden moesten zich melden voor verhoor. Het dossier ligt bij het Openbaar Ministerie, dat de NCRV nu wil vervolgen wegens smaad.

Door het slijk

Het zijn voor Rob Kok en zijn familiespannende dagen. "Justitie beloofde dat ze al eerder een beslissing zouden nemen, maar de zaak is al enkele keren uitgesteld. Dat vreet aan ons. Iedere keer is er toch weer die spanning. We komen uit een klein dorp, waar iedereen elkaar kent. De meeste mensen geloven er niets van wat mijn zus beweerd, maar er zijn er altijd die zoiets serieus nemen. Je hoopt natuurlijk dat de smet die op ons geworpen is voor eens en voor altijd wordt weggenomen. Het is verschrikkelijk wat er met ons is gebeurd. Mijn vader leeft weliswaar niet meer, maar wij zijn niet minder door het slijk gehaald dan ds. Broere en zijn familie."

Daarom steekt het dat de NCRV wel het boetekleed heeft aangetrokken in de zaak Broere, maar niet in die van hen. De omroep zegt eerst de beslissing van justitie te willen afwachten. "Dat begrijp ik niet," zegt Kok. "Als de NCRV betreurt dat ze ons heeft beschadigd, kan ze dat toch gewoon zeggen? Dat staat toch los van wat justitie gaat doen? De hele zaak heeft al lang genoeg geduurd."

Als er geen bevredigend vervolg komt, zal zijn familie niet aarzelen om net als ds. Broere een civiel proces tegen de NCRV beginnen. Ook met de recherche in Alkmaar, die het voor Annemarie opnam, hebben Kok en zijn familie nog een appeltje te schillen. "Die agenten hebben ook nog heel wat uit te leggen."

Het paranormaal medium, dat Kok ziet als oorzaak van alle ellende, zal hij evenmin met rust laten. "Ik heb haar al eens een bezoek gebracht om haar aan de tand te voelen. Of het allemaal waar was wat Annemarie zei, wist ze niet, maar haar emoties waren in ieder geval echt. Ik was sprakeloos. De waarheid deed er voor haar dus niet toe. Het draait gewoon om geld bij zulke mensen."

"Mijn ouders hebben hun hele leven zichzelf weggecijferd; ze waren er altijd voor mij en mijn zeven broers en zussen. Dit hebben ze niet verdiend."