Risico van fictieve incestherinnering

ANP 27 januari 2004

LEIDEN (ANP) - Therapeuten kunnen met bepaalde therapieën bizarre herinneringen opwekken bij personen die er daardoor van overtuigd raken dat ze het slachtoffer zijn van incest, schetste dinsdag prof. dr. W.A. Wagenaar, hoogleraar psychologie.

Hij werkte mee aan de samenstelling van het rapport Omstreden herinneringen dat de Gezondheidsraad dinsdagmiddag presenteert aan minister Hoogervorst van Volksgezondheid. ,,Het risico bestaat dat zulke herinneringen geïmplementeerd worden'', zei de wetenschapper.

Wagenaar trad de afgelopen jaren ,,tussen de vijftig en honderd keer'' op als getuige-deskundige in rechtszaken waarbij ouders door hun kinderen van incest werden beschuldigd. ,,Ik ben daarbij de meest vreemde, griezelige en enge therapeuten tegengekomen die dit soort effecten oproepen'', zei hij.

Wagenaar vindt dat het rapport een aanzet moet geven tot richtlijnen hoe therapeuten moeten omgaan met incestslachtoffers en mensen die zich soms na tientallen jaren herinneren dat er ,,iets vreselijks gebeurd is''.

Therapie kan zowel ware als fictieve herinneringen opwekken, schrijft de Gezondheidsraad. De raad vindt daarom dat therapeuten beter geschoold moeten worden en meer moeten weten over wetenschappelijk onderzoek naar het geheugen. Daarnaast zouden ze richtlijnen moeten maken en patiënten een soort bijsluiter moeten geven over de werkwijze en effectiviteit, nadelen en alternatieven van diverse vormen van psychotherapie. Herinneringen aan seksueel misbruik die tijdens een therapie naar boven komen, kunnen niet gebruikt worden in een juridisch proces, schrijft de raad ook.

,,Met dit rapport van de Gezondheidsraad verandert alles'', denkt advocaat C. Veraart. De raadsman verdedigde de afgelopen jaren tientallen ouders die door hun dochters of zonen valselijk van incest werden beschuldigd. ,,Eindelijk is er nu een gedegen, ongenuanceerd oordeel over hervonden herinneringen. Wie nu met hervonden misbruikherinneringen aankomt moet van goede huize zijn'', zegt hij.

Veraart meent dat misbruikherinneringen vaak zijn ,,aangepraat'' door therapeuten die niet kritisch zijn, maar hun patiënten juist stimuleren te zeggen dat ze seksueel misbruikt zijn. Therapeuten wroeten volgens hem met hypnotherapie, regressietherapie, droominterpretaties en geleide fantasie in het geheugen en halen de meest bizarre herinneringen op omdat ze gefixeerd zouden zijn op incest.

,,Ik ben elke dag bezig met de schade en de rampen die daardoor gebeuren. Families die verscheurd raken. De smet die je moeilijk kwijtraakt als je eenmaal beschuldigd bent en familieverhoudingen die kapot gaan.''

,,Ik ben gaan geloven dat mijn vader mij misbruikt heeft'', schrijft een vrouw op de internetsite http://home.wanadoo.nl/traumaversterking. ,,Ik ben gaan geloven dat ik op feesten van mijn ouders ben misbruikt, niet alleen door mijn vader, maar ook door zijn vrienden. Ik ben gaan geloven dat mijn moeder bij dat misbruik aanwezig was en niet heeft ingegrepen. Ik ben gaan geloven dat mijn vader mijn broer heeft gedwongen mij te misbruiken. Ik ben gaan geloven dat een vriendin van mijn moeder mij misbruikt heeft. Ik ben gaan geloven dat die vrouw mij seks met een hond liet hebben. Ik weet nu 100 % ZEKER dat dit misbruik NOOIT heeft plaatsgevonden.''

De schrijfster zou in de ban zijn geraakt van een therapeute die haar manipuleerde en emotioneel afhankelijk maakte.

In Nederland mag iedereen zich therapeut noemen. Het is geen beschermd beroep.